Co to jest ubezwłasnowolnienie i jak wszcząć postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia? W polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, zgodnie, z którą każdy człowiek z chwilą ukończenia osiemnastego roku życia nabywa pełną zdolność do czynności prawnych. Zdolność ta pozwala mu poprzez jego własne działania na nabywanie i rozporządzanie we własnym imieniu różnego rodzaju praw i obowiązków.  Od tego momentu człowiek może swym własnym działaniem prawa i obowiązki nabywać (np. nabyć prawo własności nieruchomości), zbywać (np. przekazać prawo własności należącej do niego rzeczy drugiej osobie w drodze darowizny) oraz zaciągać zobowiązania (np. zawrzeć umowę kredytową). Osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych może nie tylko zawierać różnego rodzaju umowy, swobodnie dysponować należącymi do niej składnikami majątkowymi, ale również decydować o swoim zdrowiu i ewentualnym leczeniu (np. poprzez wyrażenie zgody na zabieg operacyjny).

Niektóre osoby z racji choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie są jednak w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem bądź samodzielnie prowadzić wszystkich swoich spraw życiowych. Ochrona interesów osobistych i majątkowych tych właśnie osób wymaga niekiedy, by ich zdolność do czynności prawnych została ograniczona bądź też by zostali oni jej całkowicie pozbawieni. Temu właśnie celowi służy instytucja ubezwłasnowolnienia.

Aby wszcząć postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia należy skierować do sądu okręgowego stosowny wniosek.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć jedynie:

• małżonek osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona;
• jej krewni w linii prostej (np. ojciec, matka, dzieci, wnuki);
• jej rodzeństwo;
• jej przedstawiciel ustawowy;
• prokurator (niewymienione wyżej osoby mogą się do niego zwrócić, jeśli widzą uzasadnioną potrzebę orzeczenia w stosunku do jakiejś osoby ubezwłasnowolnienia).

Wniosek o ubezwłasnowolnie powinien zawierać:

• imię i nazwisko oraz adres uczestnika postępowania (tj. osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona);
• imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy (tj. osoby domagającej się ubezwłasnowolnienia);
• określenie, kim dla uczestnika postępowania jest wnioskodawca (należy podać dane, które pozwolą na ustalenie, czy wnioskodawca jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem – np. małżonek, rodzic, dziecko);
• wskazanie proponowanego zakresu ubezwłasnowolnienia (częściowe lub całkowite);
• wyjaśnienie przyczyn, z powodu, których uczestnik postępowania powinien zostać ubezwłasnowolniony (krótki opis okoliczności przemawiających za ubezwłasnowolnieniem);
• wskazanie informacji dotyczących stanu cywilnego osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona (jeśli uczestnik postępowania pozostaje w związku małżeńskim należy podać imię, nazwisko i adres małżonka).
• wskazanie, czy stan zdrowia uczestnika umożliwia mu osobiste stawienie się w sądzie celem wysłuchania.

Do wniosku o ubezwłasnowolnienie należy dołączyć:

• skrócony akt urodzenia uczestnika postępowania;
• dokumenty potwierdzające kim dla uczestnika postępowania jest wnioskodawca (stopień pokrewieństwa);
• jeśli uczestnik pozostaje w związku małżeńskim – odpis skrócony aktu małżeństwa uczestnika;
• jeśli uczestnik jest wdową lub wdowcem – odpis skrócony aktu zgonu małżonka;
• jeśli uczestnik jest osobą rozwiedzioną – odpis prawomocnego wyroku rozwodowego;
• świadectwo lekarskie wydane przez lekarza psychiatrę o stanie psychicznym osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub opinię psychologa o stopniu niepełnosprawności umysłowej tej osoby.
• jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu pijaństwa, sąd żąda także przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej,
• jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu narkomanii – zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień.

Pierwsze obowiązkowe wysłuchanie osoby, która ma być ubezwłasnowolniona odbywa się w Sądzie Okręgowym, w którym złożono wniosek. Stawiennictwo uczestnika postępowania obowiązkowe. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie toczy się z udziałem prokuratora. Osoba składająca wniosek o ubezwłasnowolnienie musi się liczyć z koniecznością uiszczenia opłaty stałej od wniosku w kwocie 40 złotych oraz zaliczki na koszty sporządzenia opinii biegłych w kwocie około 700 zł. Jeżeli wnioskodawcy nie stać na pokrycie wymienionych kosztów, może wraz z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie złożyć w sądzie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie należy skierować do sądu okręgowego, w okręgu, którego zamieszkuje osoba, której wniosek dotyczy. Gdyby z jakiś powodów nie można było ustalić miejsca jej zamieszkania, wniosek należy złożyć w sądzie okręgowym, w okręgu, którego osoba ta przebywa.

Radca Prawny Katarzyna Stańco - Rokita

Wstecz